در دنیای مهندسی حریق، هیچ “نسخه واحدی” برای همه ساختمانها وجود ندارد. نوع سیستم اطفای حریقی که یک سوله نگهداری مایعات اشتعالزا نیاز دارد، با سیستم مورد نیاز یک برج مسکونی ۲۰ طبقه کاملاً متفاوت است. این تفاوت ناشی از دو فاکتور اصلی است: بار حریق و قابلیت تصرف.
در ادامه، الزامات اطفای حریق را بر اساس نوع کاربری، ارتفاع و مساحت، طبق آخرین ویرایش مقررات ملی ساختمان و استانداردهای NFPA دستهبندی کردهایم.
اطفا حریق برای چه ساختمان هایی الزامیست؟
نیازسنجی ساختمانها بر اساس پارامترهایی چون ارتفاع ساختمان، مساحت زیربنا، نوع کاربری (مسکونی، تجاری، صنعتی) و میزان بار حریق انجام میشود. در ادامه بر اساس کدهای NFPA 101 و NFPA 13 این موارد را بررسی میکنیم.

اطفا حریق برای ساختمانهای مسکونی و برجها
نیاز به سیستمهای اطفا در ساختمانهای مسکونی مستقیماً با ارتفاع و تسهیلات خروج در ارتباط است.
- ساختمانهای مسکونی تا ۵ طبقه (کممرتبه): در این ساختمانها، به دلیل ارتفاع کم، امکان عملیات هجومی آتشنشانی از خارج ساختمان (توسط نردبان) وجود دارد.نصب کپسول پودری ۶ کیلویی در هر طبقه (نزدیک پله) و تعبیه جعبه آتش نشانی (نوع تر) در پارکینگ و لابی الزامی است. در این ارتفاع، اولویت با اطفا حریق دستی توسط ساکنین در لحظات اولیه است تا از سرایت آتش به راهروهای خروج جلوگیری شود.
- ساختمانهای بالای ۵ طبقه یا ارتفاع بیش از ۲۳ متر (بلندمرتبه): از نظر NFPA، در این ساختمانها دسترسی نردبانهای آتشنشانی به طبقات بالایی محدود است. نصب شبکه اسپرینکلر در تمام واحدها، انباریها و پارکینگها اجباری است. همچنین استفاده از سیستم لوله ایستاده ترکیبی (تر و خشک) در داخل فایرباکسها الزامی است. در برجها، آتشنشانی زمان زیادی را برای رسیدن به طبقات بالا از دست میدهد؛ بنابراین سیستم اطفا حریق اتوماتیک باید پیش از رسیدن مأموران، آتش را مهار یا سرکوب کند.
اطفا حریق برای ساختمانهای تجاری، پاساژها و بازارهای سرپوشیده
در این کاربریها، “تراکم جمعیت” و “بار حریق ناشی از کالاها” تعیینکننده است.
- مساحت زیر ۴۰۰ متر مربع: نصب خاموشکنندههای دستی (کپسول پودری و کپسول CO2 برای تابلوهای برق) کفایت میکند.
- مساحت بالای ۴۰۰ متر مربع یا طبقات بالای همکف: نصب شبکه اسپرینکلر و سیستم اعلام حریق آدرسپذیر اجباری است.
دلیل فنی: در پاساژها به دلیل وجود مواد پلاستیکی و پارچه، سرعت رشد حریق بسیار بالاست. اسپرینکلر تنها راه جلوگیری از “فلشاور” است.
اطفا حریق برای سولههای صنعتی و انبارها
در سوله، نوع “کالای انبار شده” نوع سیستم اطفا را تعیین میکند.
سولههای نگهداری مواد معمولی (کلاس I تا IV)
برای سوله انبار لوازم خانگی، چوب یا غلات، سیستم اسپرینکلر با دبی بالا (ESFR) و نصب جعبه آتش نشانی صنعتی با شیلنگ با متراژ و دبی بالا با فاصله حداکثر ۳۰ متر از یکدیگر توصیه می شود.
سولههای مواد شیمیایی و مایعات اشتعالزا
در اینجا آب به تنهایی کارساز نیست و حتی ممکن است باعث گسترش حریق شود. الزام بر استفاده از سیستمهای فوم (کف) یا سیستمهای اطفا گازی است. مایعات نفتی روی آب شناور میمانند. سیستم فوم با ایجاد یک لایه خفهکننده، ارتباط اکسیژن را با سطح ماده سوختنی قطع میکند.
اطفا حریق برای مراکز حساس (دیتا سنترها و اتاقهای برق)
در این فضاها، استفاده از آب (اسپرینکلر) یا پودر شیمیایی باعث نابودی تجهیزات گرانقیمت میشود. استفاده از سیستمهای اطفا گازی (مثل FM200 یا CO2) و در کنار آن، در دسترس بودن کپسول CO2 دستی برای استفاده موضعی توصیه می شود.
دلیل فنی: گازهای تمیز نارسانا هستند و هیچ پسماندی به جا نمیگذارند؛ بنابراین تجهیزات الکترونیکی بعد از اطفا حریق، همچنان قابل استفاده خواهند بود.
انواع تجهیزات و سیستمهای اطفا حریق بر اساس نیاز بنا
انتخاب تجهیزات مناسب، نیازمند شناخت دقیق از ویژگیهای هر محصول است.
1. اطفا حریق اتوماتیک
این سیستمها بدون نیاز به دخالت انسان، حریق را تشخیص داده و مهار میکنند. معروفترین آنها شبکه اسپرینکلر (آبفشان) است. بر اساس استاندارد NFPA 13، اسپرینکلرها در سقف نصب شده و دارای یک حباب شیشهای حساس به حرارت (معمولاً ۶۸ درجه سانتیگراد) هستند. با ترکیدن حباب، آب با فشار روی آتش پاشیده میشود.
اگر ساختمان شما در دستهی برجهای مسکونی، پارکینگهای طبقاتی یا انبارهای بزرگ قرار دارد، استفاده از سیستمهای پاشش آب سقفی برای دریافت پایانکار شهرداری الزامی است. این قطعات کوچک اما حیاتی، تنوع زیادی در زاویه پاشش و دمای واکنش دارند. برای مشاهده مشخصات فنی، بررسی برندهای تاییدشده و «خرید اسپرینکلر» میتوانید به بخش محصولات اتوماتیک سایت آکا ایمن مراجعه کنید.
2. اطفا حریق دستی و شبکههای آبرسانی دیواری
سیستمهای دستی برای کنترل حریق در مراحل اولیه توسط ساکنین یا پرسنل استفاده میشوند.
- کپسول پودری: پرکاربردترین نوع خاموش کننده پودر و گاز که برای کلاسهای حریق A, B و C (مواد خشک، مایعات اشتعالزا و تجهیزات الکتریکی) مناسب است و باید در راهروها و پارکینگها نصب شود.
- کپسول CO2: این خاموشکننده هیچ پسماندی به جا نمیگذارد و بهترین انتخاب برای اتاقهای سرور، تابلوهای برق و فضاهای اداری دارای تجهیزات کامپیوتری گرانقیمت است.
- جعبه آتش نشانی: محفظهای که شبکهی آبرسانی را در خود جای میدهد. داخل این جعبهها معمولاً قرقره، شیلنگ، نازل و گاهی یک کپسول قرار میگیرد. استفاده از شیلنگهای برزنتی کلاسیک برای افراد عادی بسیار دشوار است و به همین دلیل استانداردهای جدید، استفاده از شیلنگهای نیمهسخت پلاستیکی که روی قرقره جمع میشوند را برای مجتمعهای مسکونی پیشنهاد میدهند. این سیستمها به راحتی توسط هر فردی (حتی بدون آموزش تخصصی) قابل استفاده هستند. برای تجهیز راهروها و طبقات ساختمان خود به این سیستم کاربردی، میتوانید به صفحه «قرقره هوزریل» در سایت ما سر بزنید و مدلهای استاندارد را بررسی کنید.
چکلیست تجهیزات الزامی اطفا حریق
| نوع ساختمان | نیاز به اسپرینکلر | نیاز به فایرباکس / هوزریل | نوع کپسول پیشنهادی | سطح الزام ایمنی |
|---|---|---|---|---|
| مسکونی (زیر ۵ طبقه) | بله (تمام طبقات) | بله (در هر طبقه) | پودری + CO2 برای تابلو برق | متوسط |
| برجهای مسکونی | بله (تمام طبقات) | بله (شبکه تر و خشک) | پودری + CO2 برای تابلو برق | بسیار بالا |
| مجتمعهای تجاری | بله | بله (سایز صنعتی/هوزریل) | پودری + فوم+ CO2 | بسیار بالا |
| اتاق سرور / دیتا سنتر | خیر (سیستم گازی) | خیر | کپسول CO2 / سیستم FM200 | تخصصی |
اگر میخواهید بدانید که آیا در کنار تجهیزات اطفای حریق، ساختمان شما به موانع فیزیکی هم نیاز دارد یا خیر، توصیه میکنیم مقاله جامع ما با عنوان «چه ساختمان هایی نیاز به درب ضد حریق دارند؟» را مطالعه کنید. در آنجا توضیح دادهایم که چگونه ترکیب دربهای مقاوم در برابر حریق با سیستمهای اطفای اتوماتیک، بالاترین سطح ایمنی را تضمین میکند.
سوالات متداول
۱. آیا در پارکینگ ساختمان مسکونی ۳ طبقه هم باید اسپرینکلر نصب شود؟
طبق ضوابط جدید، اگر پارکینگ در طبقات زیرزمین باشد و مساحت آن از حد مجاز فراتر رود، نصب اسپرینکلر برای جلوگیری از انتقال آتش به طبقات مسکونی الزامی است.
۲. چرا کپسول پودری برای اتاق سرور مناسب نیست؟
پودر داخل کپسول (مانند مونو آمونیوم فسفات) خاصیت خورندگی دارد و بعد از پاشش، وارد بردهای الکترونیکی شده و باعث سوختن و نابودی دائمی تجهیزات حساس میشود.
۳. تفاوت سیستم اطفا حریق دستی و اتوماتیک چیست؟
سیستم دستی (مثل کپسول) نیاز به اپراتور دارد. سیستم اتوماتیک (مثل اسپرینکلر) بدون حضور انسان و با حسگرهای حرارتی یا دودی فعال میشود.
۴. هر چند متر باید یک جعبه آتشنشانی نصب کرد؟
طبق استاندارد، فاصله بین دو جعبه نباید بیش از ۳۰ متر باشد تا شیلنگهای ۲۰ یا ۲۵ متری به همراه طول پرتاب آب، تمام نقاط ساختمان را پوشش دهند.
نتیجهگیری
ایمنسازی ساختمان در برابر حریق، ترکیبی از هنر مهندسی و تعهد اخلاقی است. همانطور که دیدیم، ساختمانهای مسکونی بلندمرتبه، واحدهای تجاری بزرگ و سولههای صنعتی، بیشترین نیاز را به سیستمهای اطفا حریق اتوماتیک (مانند اسپرینکلر) و تجهیزات شبکهای دارند. در حالی که برای ساختمانهای کوچکتر، تمرکز بر اطفا حریق دستی با استفاده از کپسولهای پودری، کپسول CO2 و جعبههای آتشنشانی استاندارد است.
فراموش نکنید که نصب تجهیزات، تنها ۵۰ درصد مسیر است؛ ۵۰ درصد باقیمانده، کیفیت قطعات و تاییدیه آنها از مراجع ذیصلاح است. آکا ایمن به عنوان مرجع فروش تجهیزات آتشنشانی استاندارد، این اطمینان را به شما میدهد که تمامی محصولات از جمله هوزریل، اسپرینکلر و کپسولها، بالاترین کیفیت عملیاتی را دارا هستند.


